على ظهر سفر إنّ اللّه بالمسافر رحيم » « 1 » . اگر مردم از لطف و رحمت الهى نسبت بمسافر آگاه بودند شبانه بار سفر مىبستند چه اينكه خداوند نسبت به مسافر لطف خاص دارد . و در هرحال براى اينكه سخن از رسم مقدّمه نگارى فراتر نرود به اين بحث خاتمه مىدهيم . دربارهء كتاب سفرنامه‌اى كه در پيش روى داريد آغازى بس جالب توجه دارد چه اينكه مؤلف سفر پانزده سالهء خود را به عنوان يك سير و گردش علمى شروع مىكند ، و براى فراگيرى و تحصيل علم و دانش راهى عتبات مقدسه مىگردد ، و آنچه را در مسير راه از شهرها و بلاد و آثار و بناهاى تاريخى و مذهبى ديده خاطرنشان مىسازد ، و آنگاه به شرح حال حوزهء علميّه و پايگاه عظيم عالم تشيع ( نجف اشرف ) و رجال علمى و بزرگان شيعه كه اكثرا بازماندگان و شاگردان جدّش « وحيد بهبهانى » بودند مىپردازد . و مهم آنكه در طول اين مدّت حادثهء شوم و خطرناك اوّلين يورش فرقه وهابيّه به عراق را درك نموده ، و به همراهى استاد خود مرحوم شيخ جعفر كاشف الغطاء و ساير علما و طلّاب مسلّحانه به دفاع از حريم نجف به مدّت چهار ماه اهتمام نموده تا آن تهاجم به شكست منتهى مىشود .

--> ( 1 ) ربيع الأبرار : 2 / 393 .